Friday, October 21, 2011

एक असफल आख्यानको आरम्भ

भूमिका बाँध्न चाहन्छु । उपन्यास सम्बन्धी मैले इच्छाएका कुरा पोख्नु अघि ‘यो’ किन्दाको पृष्ठभूमिलाई चिहाउन मन लाग्यो । २०६६ साल जेठ ७ गतेका दिन एक पुस्तक प्रदर्शनीबाट यो उपन्यास किनेको थिएँ- अर्किड बुक्स सेक्सनबाट नै । ध्रुवचन्द्र गौतम मैले लगभग सुनेको मात्र नाम थियो । पढेको नाम थिएन । बेलामौका पत्रपत्रिकामा त्यो गोलाकार हँसिलो आवरण देख्नु अर्कै कुरा हो । 

फेरी मैले यो उपन्यास नै किन छानेँ त? उपन्यासभन्दा पनि यसलाई पुस्तक भन्दा वेस होला । स्पष्ट पार्न चाहन्छु- ‘यो’ किन्दा मलाई थाहा थिएन यो कुनै उपन्यास हो वा संस्मरण । फेरी मैले राजेश केसीको उत्कृष्ट आवरण तस्विरका लागि पनि ‘यो’ किनेको हैन । न त ‘एक असफल आख्यानको आरम्भ’ नाममा युनिक्नेस नै भेट्टाएर हो । गोप्यताको ढक्कनलाई खोल्नुपर्दा – एकदिन आरोहण गुरुकुलमा मैले यो पुस्तक पढिरहेको अवस्थामा भेटेको थिएँ – सुनिल पोखरेललाई ।
*****

‘एक असफल आख्यानको आरम्भ’ प्रयोगात्मक उपन्यास हो । प्रयोगात्मक यसकारण कि यसले आख्यानात्मकता भन्दा पनि निबन्धात्मकतालाई प्रचुरमात्रामा शिरोपण गरेको छ । संस्मरणात्मकता पनि यत्रतत्र फेला पर्दछ । व्यङ्गात्मकता त यस उपन्यासको भुँडी हुँदै हो । ध्रुवचन्द्र गौतमको प्रयोगात्मकताले आख्यानका मुटुफोक्सो लगायत आन्द्राभुँडीहरू मजाले चेप्टिएका छन् भन्दा अभर नपर्ला । 
एक वाक्यमा समेट्नुपर्दा ‘एक असफल आख्यानको आरम्भ’ आधुनिक नेपाली लेखकहरूमा पाईने मपाईँवादप्रतिको घोचपेच हो । उपन्यास नेपाली लेखकहरूमा देखिएको र देखिन थालेको विकृतिमाथि प्रहार गरिएको झटारो हो । तर, कथाका पात्रहरूलाई किनारमा पन्छाएर उपन्यासको कथाचाहिँ ध्रुवचन्द्र गौतमका समकालीन, उँदाउँदै गरेका र अन्य लेखकहरूका कमजोरी र विकृतिहरू कोट्याउनमा केन्द्रीत छ । उपन्यासमा विषयविमुखताले पनि प्रशस्तै मात्रामा खुट्टा हालेको छ । गौतम प्रशस्तै मात्रामा बरालिएको भान हुन्छ । 
यस उपन्यासको मुटुलाई छाम्दा नेपाली लेखकहरू असल बन्न छोडेर सफलताउन्मुख मात्र हुन थालेको पाईयो । उनीहरूबाट संवेदनशीलता नामको चीजले अस्तित्व हराएको कुरा पनि छर्लङ्गियो । एउटै लेख (कृति) लेखेर लेखक सफलताको शिखरमा झण्डा फहराउने कुण्ठाप्रति मात्र अग्रसर बन्न थाले । पारिजातले भनेझैँ अरुको गल्ती र कमजोरी हेर्न माइक्रोस्कोप प्रयोग गर्ने तर आफ्नो हेर्न टिनको चस्मा भिर्ने प्रवृत्तिले आधुनिक नेपाली लेखक समाज गलेको देखियो । जसकारण इमान्दारीताको नाउमा तैरिन खोज्ने ‘आधार शर्मा (मुख्य पात्र)’ बीचैमा डुब्न विवश छ भने जीवनलाई सफलता र सम्पन्नताको तराजुमा जोख्ने र भोग्ने ‘सुषुम्ना’, पहिले ठाउँ नभेट्टाउन्जेल आधारकी प्रेमिका र पछि अनेकौँ सफल व्यक्तित्वकी प्रेमिका र विलासकी रानी, सफलताको उपल्लो कोटीमा पुग्न सफल हुन्छे । यहाँ असल लेखकहरू भोकभोकै डुल्छन् र कलम गुण्डा, अरू लेखकहरूलाई गाली गर्न र गिराउनमा आफ्नो लेखकीय जीवन समर्पित गरेका, हरू विलासिताका पौडिबाज बन्छन् । एउटा लेखक गिर्दा अर्कोले प्रसन्नताको मुद्रा छर्ने र एउटा सफल हुँदा अर्को ईर्ष्या र ग्लानीले भयभीत र छेदविछेद हुने प्रवृत्तिले  नेपाली लेखक समाज ढाकिएको छ । यही दोषोन्मुखताको अगेनामा नेपाली लेखन जगत गल्दैछ र यहाँ प्रशस्तै असफल लेखकहरू जन्मिँदैछन् । यहाँ एक असफल आख्यानको आरम्भ हुँदैछ ।   
समग्रमा ‘एक असफल आख्यानको आरम्भ’ मपाईँवादी र अवसरवादी लेखकहरूलाई गरिएको गाली हो । सिङ्गो गाली हो । चाटुकारी समाजमा हुर्किँदै गरेको विपन्न लेखनविरुद्द व्यक्त गरिएको छेड हो । आधुनिक र उत्तरआधुनिक भनेर कहल्लिएका लेखकहरूप्रति ध्रुवचन्द्र गौतमले गरेको व्यङ्ग्य हो ।

-   राजन कठेत
२०६७ कार्तिक १९, शुक्रबार
निर्मलीडाँडा- ५, खोटाङ

3 comments:

Sweta said...

Nice review Rajan.. Nice commentary over the literary trend as well.

I really want to read the book now :)

Aalok said...

Rajan! its great. I am bad at reading. I don't read much and fast too. I really want to read it.

Aalok said...

Like your article; or what is it.. I am a bad reader. i dont read much. but i am inspired this time.