Sunday, October 30, 2011

मैले चिनेको राजेश हमाल

Rajesh Hamal, As I Know
also published at Mero Cinema Dot Com

Rajesh Hamal at Nepal Tourism Board (April 18, 2010)
टेलिभिजनको एउटा अन्तर्वार्ता कार्यक्रममा राजेश हमाललाई निम्त्याइएको रहेछ । राजेश हमालको अन्तर्वार्तामा सोधकर्ताले नछुटाउने प्रश्न भनेको 'तपाईँ कहिले बिहे गर्नुहुन्छ?' नै हो । नेपाली रजतपटका महानायक कहलिएका हमालले यो प्रश्नलाई यसोउसो बताएर टारेपछि कार्यक्रम सञ्चालक कार्यक्रमको अन्त्य गर्नतिर लागे । कार्यक्रमको बीट मार्ने तर्खर गर्दै सञ्चालकले बढो नरम बोलीमा राजेश हमालको चाँडै राजनीतिमा आउने इच्छा भएको कुरा व्यक्त गर्दा नायक हमाल आँखामा स्वीकारोक्ति जनाउँदै चिउँडो र तल्लो ओठलाई हत्केलाले छोपेर बसेका थिए । कास्टिङ् ठीक्क यहाँ खतम हुन्छ र कथा यसरी सुरु हुन्छ ।

मैले हेरेको राजेश हमाल अभिनित प्रथम चलचित्र 'देवकी' हो । त्यो पनि दिक्तेलमा छिमेकीको घरमा पाल-डेकमा हेरेको हुँ । त्यो बेला म करिब आठ वर्षको हुँदो हुँ । घरमा भर्खर टि.भि. आएको थियो । त्यो बेला 'सिनेलहर', 'गितान्जली', 'क्ल्याप बोर्ड' ईत्यादीजस्ता चलचित्रसँग सम्बन्धित कार्यक्रमहरू थुप्रै मात्रामा प्रसारण हुन्थे । यी कार्यक्रमहरूमा देखाउने चलचित्रहरूको एक्सन् भरिपूर्ण ट्रेलरले मलाई नेपाली चलचित्र हेर्न लोभ्याउँथे । हिन्दी बुझ्दिनथेँ त्यहि भएर नेपाली चलचित्रहरू हेर्न मन लाग्थ्यो । भएको एउटा मात्रै फिल्म हल पनि केही वर्ष अघि नै बन्द भइसकेको थियो । त्यही भएर डेकमा फिल्म हेर्ने चलन बढ्दै गएको थियो ।
While shooting 'Saurya'- Rajesh Hamal (at Chovar) - Feb 10, 2011

राजेश हमाललाई चलचित्रमा प्रथम पटक हेर्दै थिएँ । काँधमुनिसम्म फैलिएको लामो कपाल, अग्लो र खाइलाग्दो ज्यान, जोसिला आँखा, मोटो स्वर जुन ठ्याक्कै अहिले पनि त्यस्तै छन् शिवाय उनका चाउरी पर्दै गएका गाला र भाँसिदै गएका आँखा । अप्ठ्यारो र असुहाउँदो तालमा उनले गरिरहेको नृत्य कुनबेला सकिएला र उनको 'चामत्कारिक फाइट' सुरु होला भन्ने प्रतिक्षामा थिएँ म । यस किसिमको प्रतिक्षा मैले उनका लगभग सबै चलचित्रहरूमा नै गरेँ । त्यो बेला राजेश हमालद्वारा अभिनित 'भाउजु' मेरो सबैभन्दा प्रिय चलचित्र थियो किनभने त्यसमा लगभग ७ देखि ८ वटा 'फाइट'हरू थिए । चलचित्रको 'लास्ट फाइट' पनि मज्जाको थियो । कुकुरको 'फाइट'मा त मैले ताली नै पिटेको थिएँ ।

'देवकी'मा मैले करिब १४ वर्ष अघि हेरेको राजेश हमाल आज 'साहसी'मा आइपुग्दा पनि उस्तै छन् । एकदमै शुरा, बलिष्ठ, नाच्न फिटिक्कै नजान्ने र कडा संवाद बोल्न उस्तै सिपालु । उनले खेल्ने चलचित्रहरू पनि त्यस्तै छन्- फेद पनि उस्तै टुप्पो पनि उस्तै । केबल उनको उमेर उनले निभाउने भूमिकाहरूको लागि असुहाउँदो हुँदै गइरहेको छ । अनि, बद्लिएको छ त उनले अभिनय गरेको चलचित्रहरूको सङ्ख्या । राजेश हमालका सुरुसुरुका चलचित्र र अहिलेकालाई दाँजेर हेर्दा उनले आफ्नो नाममा चलचित्रहरूको सङ्ख्या बढाउने काममात्र गरेछन् जस्तो महसुस हुन्छ ।

Nandita Das, Manjushree Thapa & Rajesh Hamal at NTB (April 18, 2010)
नेपाल पर्यटन विकास केन्द्रमा करिब १ वर्ष अघि भारतीय चलचित्रसँग सम्बन्धित सानो गोष्ठी भएको थियो, जसमा भारतीय अल्टरनेटिभ धारका हस्तीहरू गोविन्द निहलानी र नन्दिता दास पनि आएका थिए । उक्त गोष्ठीमा नेपालबाट छिरिङ रितार शेर्पा, कनक दिक्षित, राजेश हमाल र मञ्जुश्री थापालाई निमन्त्रणा गरिएको थियो । कार्यक्रममा सबै अतिथीहरूले आ-आफ्नो अभिव्यक्ति प्रस्तुत गर्नु थियो । संयोगवस म पनि त्यहाँ नन्दिता दासलाई आफ्नो र क्यामराको लेन्सबाट हेर्न भनेर पुगेको थिएँ । र, अभिव्यक्तिको पालो घुम्दैघुम्दै हाम्रै राजेश हमालको पोल्टोमा आइपुग्यो ।

मलाई याद भएसम्म उनको प्रस्तुति यस्तो थियो । सुरुमा उनी नेपाली दर्शकहरूतिर हेरेर मज्जाले हाँसे । अनि भन्न लागे- 'आजको विषय आर्ट र अल्टरनेटिभ फिल्ममाथि छ तर म भने यहाँका हार्डकोर कमर्सियल चलचित्रहरुको नायक हुँ । अघिल्लो हप्ता म सायद रुखमाथिबाट हाम फालिरहेको थिएँ या त जमिनबाट आकाशतिर उचाल्लिरहेको थिएँ ।" उनले केही यस्तै भाव आउने कुरा मिलेको अँग्रेजी भाषामा फरर भनेका थिए । चलचित्रसम्बन्धी उनले आफूले पढेको, बुझेको तर अहिले सम्म गर्न नपाएका कुराहरूको थप प्रस्तुति दिएर आफ्नो भागको अभिव्यक्तिको अन्त्य गरिदिए । दर्शकहरूले नि हाम्रो नायकले कडै प्रस्तुति दियो भनेर गडड तालिको वर्षा गरिदिए । यति गरेपछि राजेश हमाललाई कुनै चलचित्रको छायाँकनको लागि ठूल्ठुला रुख भएका कुनै जङ्गलमा पुग्नु थियो क्यारे, उनी हिँडि पनि हाले । म पनि नन्दिता दासका केही फोटोहरू कैद गरेर डेरातिर फर्किएँ ।

राजेश हमाल एउटा चलचित्र खेलेबापत ३ लाखको हाराहारीमा पैसा लिने गर्छन् । यति रकम दिन निर्माण पक्ष तयार छ भने उनलाई कथावस्तु, निर्देशक, आफ्नो भूमिका केहीको पनि मतलब हुँदैन रहेछ । ऐतिहासिक विषयमाथि बनेको भनिएको चलचित्र ‘सौर्य’मा स्टील फोटोग्राफीमा म अनुबन्ध हुनुले राजेश हमाललाई चिन्ने मौका झनै थपिदियो । छायाङ्कन स्थलमा भेला भएको दर्शकको भीँड राजेश हमाल आएपछि सुटिङ छोडेर उनीतिरै झुम्मियो । ऐतिहासिक गेटअपमा उनको मेकअप भएपछि उनी त्यो दिनमा दिनुपर्ने सट्हरूको स्कृप्ट पढ्न थाले । उनको सर्वाधिक व्यस्तताका कारण उनलाई उनको भूमिका के हो, उनले गर्नुपर्ने के हो जस्ता कुराहरू सबै छायाँकन स्थलमा नै जानकारी गराइयो । राजेश हमाल ३ दशकदेखि यसरी नै चलचित्र खेल्दै आएका रहेछन् । हुन पनि उनले निभाउने चरित्रहरू सधैँ एकनासे नै छन् त्यहि भएर आफूले गर्नुपर्ने काम उनलाई स्कृप्ट पढ्नु अगावै थाहा भइसक्दो हो । उनलाई अलिक फरक र पृथक विषयवस्तु बोकेका आशालाग्दा चलचित्रहरूकाबाट प्रस्ताव नि आउँदो रहेछ तर व्यवसायिकताका लागि बनेका सस्ता चलचित्रमा बिकिरहेका यी नायकलाई कम पैसामा निर्माण गरिने ती गुणात्मक चलचित्रका लागि अनुबन्ध गर्न नसकिँदो रहेछ ।

राजेश हमालले नेपाली चलचित्रको इतिहासलाई आफ्नो करिब ३ दशक लामो सहभागिताले के गुण लगाए त ? उनले नेपाली समाजमा चलचित्रहरूको थुप्रो त ओहिराइदिए तर ती चलचित्रहरूले नेपालको प्रतिनिधित्व गर्न सकिरहेका छैनन् । राजेश हमाल चलचित्रप्रति अलिकति पनि संवेदनशील हुँदा हुन् त उनले कम्तिमा पनि नृत्य गर्न सिक्दा हुन् । यसअर्थमा हेर्दा उनी बौद्विक नायक कम र शारीरिक नायक बढि हुन् किनभने आफ्नो ज्याङ्गो शरीर र स्वरकै भरमा उनी मजबुतिका साथ टिकिरहेका छन् । उनको ‘साइनिङ एमाउन्ट’ चुलिइ नै रहेको छ । अरू नायकहरू फ्याट्टफुट्ट उनका प्रतिस्पर्धी बनेर आउँछन् र केही समयमा नै हराएर जान्छन् । तर राजेश हमाल सधैँ उस्तै छन् । उनको मागमा कुनै कमी छैन । उनको व्यस्तता सधैँ चुलिँदो नै छ ।
While shooting 'Saurya'- Rajesh Hamal (at Chovar) - Feb 10, 2011

म केटाकेटी छँदा राजेश हमाल मेरा लागि संसारका सबैभन्दा बलिष्ठ मानव थिए । उनी संसारका सबै द्विविधाहरूको अन्त्य गरिदिन सक्छन् जस्तो लाग्थ्यो । अहिले उनी मेरा लागि ती व्यक्ति हुन् जो खुबी भएर पनि केही गरिरहेका छैनन् । उनलाई कहिलेकाहीँ नेपाली चलचित्रसँग जोडेर हेर्छु तर मैले उनलाई अभिनेता मान्न सकिरहेको छुइनँ । त्यहि पनि उनीबाट केही आशाहरू भने जीवितै राखेको छु । उनले कस्ता चलचित्रलाई उत्कृष्ट भन्ने गरिन्छ भनेर राम्ररी बुझेका छन् । आफू हिँडिरहेको बाटोबारे उनी पूर्णरूपमा सचेत छन् । उनले देखीदेखी जे गर्न पाएका छैनन् भन्दा पनि जे गरेका छैनन् त्यो अब गर्नेछन् भन्ने आशा राखेको छु ।

सारांशमा, मैले महसुस गरेअनुसार राजेश हमालले पैसाका लागि मात्र चलचित्र खेल्ने गरेका रहेछन् । दुईसयको हाराहारीमा चलचित्रहरू अभिनय गरिसकेका यी नायकको पोल्टामा मुश्किलले औँलामा गन्ती गर्न सकिने जति पनि स्तरीय चलचित्रहरू छैनन् । तसर्थ राजनीतिजस्तो नयाँ र चक्रव्युहपूर्ण क्षेत्रमा अभिमन्यु बन्न खोज्नुभन्दा आफूले तीन दशक अघिबाटै सुरु गरेको तर गर्न नसकेको कामलाई उत्कृष्टताकासाथ गरेर देखाइदिनुमा नै राजेश हमाल, नेपाली चलचित्रप्रेमी र सम्पूर्ण नेपाली जनताहरूको पनि भलो हुन जाला !!

शब्द/ तस्विर : राजन कठेत
चौथो वर्ष, मिडिया स्टडिज, काठमाडौँ विश्वविद्यालय
जुलाई ७, २०११

3 comments:

Me said...

:) yo post padhda afu sano huda ka din haru yaad aayo. Rajesh Hamal was like the real hero.
aile sayad samaya le fadko mari sakeko chha. jeevan bachne aafno saili ra tarika huncha. kasai ko jeevan ma tshari aakshep lagne gari bhanu bhanda aba ko samayo ko lagi arko rajesh hamal chaiyeko chha jsle aile ka rajesh hamal le garna nasakeka kura haru pura garna sakun bhanu bes huncha jsto lagcha malai.

afno afno bichar ho, still a nice post. i am here a new reader of your blog hope to read more interesting articles in coming days.

Basanta said...

सही र सन्तुलित पोष्ट! राजेश हमालका माध्यमबाट नेपालको कथित मूलधारको फिल्मकर्मको राम्रो चिरफार भएको छ।

gift ideas said...

Rajesh Hamal is replacing Rajani Kant thesdays. Really like how you wrote. Very good job. Thanks for sharing it.